Arsa Temizleme: Atık, İzin ve Sorumluluk
· Yazan: Sefa Öcal, Kurucu ortak · OS-CAR Hafriyat
Belediye arsadaki enkaz ve birikintiyi tebligatla temizletebiliyor; masraf yüzde 20 fazlasıyla arsa sahibinden alınıyor. Çöp ve inşaat atığı farklı belgeyle taşınıyor, tesviye için İstanbul'da kazı izni aranıyor.
Arsadaki enkazı ve birikintiyi belediye tebligatla temizletebilir ve masrafı yüzde 20 fazlasıyla arsa sahibinden alabilir (İmar Kanunu md.40). Hükümde, atığı arsaya başkasının dökmüş olmasına bağlı bir istisna yazmıyor. Bu yazı arsa temizliğinde hangi atığın hangi belgeyle taşındığını, tesviye için hangi iznin gerektiğini ve resmî metinde bulamadıklarımızı sıralıyor. Fiyat vermiyoruz; fiyat atığın cinsine, hacmine ve araç girişine göre değişir.
Belediye arsayı temizletebilir mi?
İmar Kanunu md.40'a göre arsalarda "umumun sağlık ve selametini ihlal eden, şehircilik, estetik veya trafik bakımından mahzurlu görülen enkaz veya birikintilerin" giderilmesi ilgililere tebliğ edilir. Tebliğde yazılı süre içinde uyulmazsa belediye ya da valilik mahzuru giderir; masraf yüzde 20 fazlasıyla arsa sahibinden alınır. Tebliğ ve süre bu zincirin ilk halkasıdır, yani belediye her kirli arsayı kendiliğinden temizleyip fatura edemez. Hangi birikintinin "mahzurlu" sayılacağı belediyenin takdirindedir.
Arsa sahibine genel olarak "arsanı temiz tut" diyen ayrı bir kanun hükmü arıyorduk; Belediye Kanunu, Büyükşehir Belediyesi Kanunu, Çevre Kanunu, Kabahatler Kanunu ve İmar Kanunu'nda böyle bir madde bulamadık. İBB ya da ilçe belediyelerinin güncel bir arsa temizliği yönetmeliğine de ulaşamadık; tebligat geldiyse süreyi ve kapsamı belediyeden yazılı olarak öğrenmek gerekir.
Atığı bırakan kim, kim öder?
Çevre mevzuatı yükü atığı bırakana yükler. Çevre Kanunu md.8, kirlenme olduğunda kirletenin kirlenmeyi durdurmak ve etkilerini gidermekle yükümlü olduğunu söyler. Kabahatler Kanunu md.41/4, inşaat atığını toplanmasına ya da depolanmasına özgü yerler dışına atan kişiye ceza verir ve kaldırma masrafının da ondan ayrıca tahsil edilmesini ister. Hafriyat Yönetmeliği md.13 izinli alan dışına dökümü yasaklar. Atık sahibi tanımında ise atığın üreticisi ya da atığı "zilyetliğinde veya mülkiyetinde bulunduran" kişi geçiyor; arazi maliki ifadesi yok (Atık Yönetimi Yönetmeliği md.4/1-h).
Pratikte bunun anlamı şu: arsaya atığı bırakanı bulabilirseniz masraf ona yazılabilir, ama belediye tebligatı arsa sahibine geliyor. Kaçak dökülmüş atıktan arsa sahibinin sorumluluğunu açıkça yazan bir madde bulamadık. Ceza tutarları: kaçak hafriyat ve moloz döküm cezası.
Çöp ile inşaat atığı aynı belgeyle taşınmaz
| Atık | Taşıma için aranan | Dayanak |
|---|---|---|
| Hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atığı | Belediyeden Taşıma İzin Belgesi (İstanbul'da İBB) | Hafriyat Yönetmeliği md.23–24 |
| Evsel atık | Taşıyan kurum Bakanlıkça kayıt altına alınır; lisans aranmaz | Çevre Kanunu md.11 |
| Evsel olmayan diğer atıklar | Taşıyan kurum Bakanlıktan lisans almak zorundadır | Çevre Kanunu md.11 |
Atık Yönetimi Yönetmeliği md.5/1-ı, atıkların toplanması ve taşınmasının izin ya da lisans almış kişilerce yapılmasını ister; bunların dışındaki üçüncü kişilerin toplama ve taşıma yapması yasaktır. Hafriyat Yönetmeliği md.16 ise evsel, zararlı ve tehlikeli atığın inşaat atığı konteynerine atılmasını yasaklar. Arsada çöp, karışık atık ya da ambalaj atığı varsa bunların hangi belgeyle taşınacağı ayrı sorulmalı: metinler arasında hangi atık için hangi belgenin aranacağı net değil ve bunu çözen bir hüküm bulamadık; il müdürlüğüne sormak gerekir. Asbest ve boya gibi tehlikeli atıklar için: inşaat atığı nasıl ayrılır, nereye gider.
Tesviye için izin gerekir mi?
İstanbul İmar Yönetmeliği md.5/23 şunu yazar: "İlgili idareden yol kotu belgesi ile yapı ruhsatı veya kazı izni alınmadan, tabii zeminde hiçbir şekilde kazı veya dolgu yapılamaz." Yönetmelik uygulama imar planı bulunan alanları kapsar (md.2). Tesviye zemini kazarak ya da doldurarak düzelttiği için bu hükme girer gibi görünüyor; bu bizim yorumumuzdur, ilçe belediyesinin imar birimine sormak gerekir. İzin süreci: kazı izni nereden alınır.
Tesviyede üst toprak da önemlidir: bitkisel toprak alt topraktan ayrı toplanır (Hafriyat Yönetmeliği md.14) ve park, bahçe ya da yeşil alan yapımında kullanılmak üzere kesinlikle depolama sahasına gönderilmez (md.26). Özel arsadaki ağaç ve çalıların kesimi için ayrı bir izin kuralı olup olmadığını resmî metinde bulamadık; bunu da ilçe belediyesine sormak gerekir.
Arsa temizleten kişi firmadan ne istemeli?
- İnşaat atığı ve hafriyat için Taşıma İzin Belgesi ve araç belgeleri: hafriyat firması seçerken nelere bakılır.
- Arsada çöp varsa onun hangi izin, lisans ya da kayıtla taşınacağı, yazılı.
- Atığın gideceği yer ve her sefer için tartı fişi: İstanbul'da hafriyat nereye dökülür.
- Asbest, boya gibi tehlikeli atık çıkarsa ne yapılacağı ve masrafın kimde olduğu.
- Tesviye yapılacaksa kazı izninin ve yol kotu belgesinin kimde olduğu.
- Belediyeden tebligat geldiyse tebliğdeki sürenin sözleşmede yazılı olması.
OS-CAR arsa temizliğinde nasıl çalışıyor?
OS-CAR arsa temizleme ve tesviye işi yapıyor. Arsada biriken moloz ve inşaat artığı kazıcı-yükleyici ve ekskavatörle yüklenir, damperli kamyonla taşınır ve yalnızca belediyenin yetkilendirdiği döküm sahalarına götürülür; döküm belgeleri iş sonunda dosya hâlinde teslim edilir. İnşaat atığı için Taşıma İzin Belgesi, arsada çöp çıkarsa onun taşınması için gereken Bakanlık lisansı ya da kaydı bizde mevcut; çalı, ot ve bitki atığı temizliğini de yapıyoruz. Keşifte parselde ne biriktiğine ve araç girişine bakılır, yazılı teklif hazırlanır. Ayrıntı: arsa temizleme ve dolgu ve moloz.
Kaynaklar
- 3194 sayılı İmar Kanunu, md.40
- 2872 sayılı Çevre Kanunu, md.8 ve 11
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, md.41
- Atık Yönetimi Yönetmeliği, md.4 ve 5
- Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, md.13, 14, 16, 23, 24, 26
- İstanbul İmar Yönetmeliği, md.2 ve 5
Son kontrol: 10 Ekim 2026. Bu yazı mevzuatı özetler, hukuki görüş değildir; yerel düzenlemeler ve tebligat süreleri değişebilir, işe başlamadan ilçe belediyesinden teyit edin.