Yıkım Firması Seçerken Hangi Belge Sorulur?
· Yazan: Sefa Öcal, Kurucu ortak · OS-CAR Hafriyat
Yıkım firmasında hangi belgeler aranır, Y1, Y2 ve Y3 yetki belgelerinin farkı ne ve binanızın yüksekliğine hangisi yeter.
Bir yıkım firmasına ilk sorulacak belge yıkım müteahhitliği yetki belgesidir ve belgenin grubu binanızın yüksekliğine yetmelidir: Y3 grubu en çok 16,50 metre, Y2 grubu en çok 51,50 metre yüksekliğindeki binaları yıkabilir; Y1 grubu ise patlayıcılı yıkım dâhil her binayı. Yönetmelik yıkımın, yetki belgesi olan ve uygun sınıfta yeterliği bulunan bir müteahhidin sorumluluğunda yapılmasını şart koşuyor. Belediye de yıkım ruhsatı başvurusunda müteahhitle yapılmış sözleşmeyi istiyor; yani firma seçimi ruhsattan önce gelir.
Y1, Y2 ve Y3 belgesi arasındaki fark nedir?
Fark, firmanın üstlenebileceği binanın yüksekliğinde ve patlayıcı kullanıp kullanamayacağında. Kurallar Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik'te (md.14/A) yazılı:
| Grup | Üstlenebileceği yıkım |
|---|---|
| Y3 | Bina yüksekliği 16,50 metreyi geçmeyen binalar; patlayıcı kullanamaz |
| Y2 | Bina yüksekliği 51,50 metreyi geçmeyen binalar; patlayıcı kullanamaz |
| Y1 | Patlayıcı kullanılarak ya da kullanılmadan her türlü bina |
Y3 sınırı 29 Aralık 2022'deki değişiklikle 13,50 metreden 16,50 metreye çıktı. Eski kaynaklarda hâlâ 13,50 metre yazabilir; bugün geçerli olan 16,50 metredir.
Gruplar ekipman ve personel şartıyla da ayrılır. Y3 grubunda asgari ekipman 120 HP gücünde bir ekskavatör ile taşınabilir, pulverize su püskürten bir toz bastırma sistemidir. Y2 ve Y1 gruplarında uzun erişimli paletli ekskavatör, mini ekskavatör ve daha fazla makine aranır; bu iki grupta ayrıca bir inşaat mühendisi istihdam edilmesi şarttır.
Binamın yüksekliğini nereden öğrenirim?
Kat sayısından tahmin etmek yerine binanın onaylı mimari projesine bakın. Kat yükseklikleri binadan binaya değiştiği için aynı kat sayısındaki iki bina farklı gruba düşebilir. Proje bulunamıyorsa yıkım planı için zaten binanın rölevesi çıkarılır (Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik md.6/5); yükseklik o ölçümle netleşir. Sınıra yakın bir binada, firmaya belgesinin grubunu yüksekliği bildirerek sorun.
Firmaya başka neler sorulmalı?
| Soru | Neden önemli |
|---|---|
| Yetki belgesi numarası ve grubu nedir? | Yıkım, uygun sınıfta yetki belgeli müteahhidin sorumluluğunda yapılır (Yıkım Yönetmeliği md.5/4) |
| Şantiye şefi kim olacak? | Müteahhit yıkımda şantiye şefi bulundurmak zorundadır (md.5/5); şefin imzası ruhsata da alınır |
| Yıkım planını kim hazırlayacak? | Planı müellif (inşaat mühendisi) hazırlar, müteahhit yaptırır (md.6/1) |
| Makineyi kim kullanacak? | Yıkım makineleri mesleki yeterlilik belgesi olan operatörlerce kullanılır (md.12/1) |
| Asbest sökümünü kim yapacak? | Asbestli malzeme yıkımdan önce yetkili söküm firmasınca sökülür (md.5/7, md.16) |
| Enkazı kim taşıyacak, aracın taşıma izin belgesi var mı? | Taşıyıcının belediyeden taşıma izin belgesi alması zorunludur |
| Döküm belgeleri teslim edilecek mi? | Atığın izinli sahaya gitmesi atığı üretenin yükümlülüğüdür (Hafriyat Yönetmeliği md.9); belgeler sizin dosyanızdadır |
Fenni mesul firmada mı olmalı?
Yapı sahibi müteahhitle ve fenni mesulle ayrı ayrı sözleşme yapar; iki sözleşme de ruhsat başvurusunun ekidir (md.7/2). Bugün bina yüksekliği 21,50 metreden az binalarda fenni mesul aranmıyor; patlayıcıyla yapılan yıkımda ve ikiden fazla bodrum katı olan binalarda yükseklikten bağımsız olarak şarttır (md.5/3). 12 Ağustos 2026'da yayımlanan değişiklikle bu sınır 18,50 metreye iniyor; hüküm 12 Ağustos 2027'de yürürlüğe giriyor. Ayrıntı: yıkım ruhsatı nasıl alınır.
Moloz taşıyan araçta neye bakılır?
İnşaat ve yıkıntı atığı taşıyan araçların sarı renkli olması ve üzerinde taşıma aracı olduğunun yazılı olması yönetmelik şartıdır. İstanbul'da bunlara İBB'nin şartları eklenir: damper sarı rengi RAL 1028 olur, damperin yanında "Hafriyat Toprağı ve İnşaat/Yıkıntı Atıkları Taşıma Aracı" yazısı ve plaka bulunur, araçta araç takip cihazı takılıdır. Taşıma izin belgesini İBB verir ve belge 2 yıl geçerlidir. Ayrıntı: hafriyat ve molozda hangi belgeyi kim alır.
Teklifleri karşılaştırırken neye bakılır?
Fiyattan önce kapsamı karşılaştırın. Teklif asbest sökümünü, abonelik kapatma takibini, enkazın ayrıştırılmasını, taşımayı ve döküm ücretini içeriyor mu? Bir teklif ucuz görünüp enkaz taşımayı ya da döküm ücretini dışarıda bırakıyorsa karşılaştırma yanlış olur. İstanbul'da depolama ücretinin resmî tavanını İBB her yıl ilan eder; 2026 tarifesinde kantarlı sahada azami tutar ton başına 210 TL'dir.
Süre de teklifte yazılı olmalıdır. Ruhsattan itibaren 1 ay içinde başlanmayan ya da 3 ay içinde bitmeyen yıkımda ruhsat hükümsüz olur (md.7/9); takvimi tutturamayan bir firma ruhsatın yenilenmesine yol açabilir.
OS-CAR'ın belgeleri nerede?
OS-CAR'ın belgeleri belgeler sayfasında listelenir. Bina yıkımı işinin kapsamı için: bina yıkımı.
Kaynaklar
- Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik, md.14/A (29.12.2022 değişikliği dâhil)
- Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 13.10.2021, sayı 31627
- İBB Çevre Koruma: hafriyat taşıma hizmet süreçleri
- İBB 2026 Ücret Tarifesi (Çevre Koruma)
Son kontrol: 4 Ekim 2026. Bu yazı mevzuatı özetler, hukuki görüş değildir.