Ağır Hasarlı Bina Yıkımı: Süre ve Masraf
· Yazan: Sefa Öcal, Kurucu ortak · OS-CAR Hafriyat
Ağır hasarlı ve tehlikeli binada yıkım kararını idare verir: 7269, 3194 md.39 ve 6306 yolları, mal sahibine verilen süreler, itiraz süreleri ve masrafın kimde kaldığı.
Ağır hasarlı ya da yıkılacak derecede tehlikeli bir bina için yıkım kararını mal sahibi değil idare verir ve hangi kanunun uygulanacağı binanın durumuna göre değişir: depremden sonra hasar tespitiyle 7269 sayılı Kanun, yıkılacak derecede tehlikeli yapılarda 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 39. maddesi, bilimsel olarak riskli bulunan yapılarda 6306 sayılı Kanun işler. Üçünde de süreler çok kısa ve itiraz yolu dardır; en kısası bildirimden sonra 3 gündür. Bu yazı üç yolu süre, itiraz ve masraf bakımından karşılaştırıyor; hukuki yorum yapmıyor, kanun metinlerini özetliyor.
Hangi kanun hangi durumda işler?
| Durum | Dayanak | Mal sahibine verilen süre | İtiraz |
|---|---|---|---|
| Afetten sonra hasar tespiti: yıktırılması ve boşaltılması gerekenler | 7269 sayılı Kanun md.13/a | En çok 3 gün | 3 gün içinde idare kuruluna; kurul 3 gün içinde karar verir |
| Yıkılacak derecede tehlikeli yapı (afet kararı olmasa da) | 3194 sayılı Kanun md.39 | Tebligattan sonra, idarenin belirlediği süre; en çok 30 gün | Maddede itiraz yolu yazmıyor; genel idari yargı yolu geçerli |
| Riskli yapı | 6306 sayılı Kanun md.5/3 | Doksan günden fazla olmamak üzere | Riskli yapı tespitine 15 gün içinde; teknik heyet karar verir |
| Ağır hasar riski bulunan alanlarda acil boşaltılıp yıkılacak binalar | 6306 sayılı Kanun md.6/A | Liste kapıya asılır, muhtarlıkta 2 gün ilan edilir | 2 gün içinde; itirazlar 3 gün içinde karara bağlanır |
3194 sayılı Kanun md.39: yıkılacak derecede tehlikeli yapı
Bir yapının kısmen ya da tamamen yıkılacak derecede tehlikeli olduğu belediye ya da valilikçe tespit edilirse, yapı sahibinin nüfus kayıt sistemindeki adresine üç gün içinde tebligat yapılır. Tebligat yapılamazsa durum idarenin internet sayfasında 30 gün ilan edilir ve tebligat yapıya asılır; malik dışında binada oturanlara tahliye için ayrıca tebligat yapılır. Tebligattan sonra, 30 günü geçmemek üzere idarenin belirlediği süre içinde yapı sahibi tehlikeyi gidermezse tehlikenin giderilmesi ya da yıkım belediye veya valilikçe yapılır ve masraf yüzde 20 fazlasıyla yapı sahibinden tahsil edilir. Yapı sahibi yoksulluğunu belgelerse masrafı belediye ya da valilik bütçesinden karşılar. Tehlike binanın ve çevresinin boşaltılmasını gerektiriyorsa mahkeme kararı aranmadan zabıta eliyle derhal tahliye yapılır.
7269 sayılı Kanun md.13/a: afet sonrası hasar
Afet sonrası hasar tespiti yapılan yerde, tehlikeli olan ve yıktırılması ve boşaltılması gereken binalar için mülki amire ayrı bir rapor verilir ve bu binalar derhal boşaltılır. Yıkılması gerekenler için en çok 3 gün süre verilerek tehlikenin giderilmesi sahiplerine bildirilir; mal sahibi bu bildiriye 3 gün içinde itiraz edebilir ve idare kurulları itirazı en geç 3 gün içinde karara bağlar. Süresinde itiraz edilmezse ya da yıkım onaylanırsa ve mal sahibi yıkmazsa binaya el konularak yıkma parası yıkıntıdan elde edilecek malzeme bedelinden ödenmek üzere mülki amirin emriyle yıktırılır. Hasar tespit raporlarına ilan tarihinden itibaren 30 gün içinde itiraz edilebilir. Yıkıntı malzemesi yetmezse kalan masrafı kimin karşılayacağını bu madde yazmıyor.
Hasar tespit yönetmeliği ne zaman geçerli olacak?
Afetlerden sonra bina hasar tespitini düzenleyen yeni yönetmelik 22 Haziran 2025'te yayımlandı ve 17 Aralık 2025'te yürürlük tarihi 22 Aralık 2026 olarak değiştirildi (Resmî Gazete 17.12.2025); yani bugün yürürlükte değil. Yönetmelik ağır hasarlı binayı, güçlendirilmesi mümkün olmayacak derecede yaygın taşıyıcı ve taşıyıcı olmayan eleman hasarı bulunan, can ve mal güvenliği açısından tehlike oluşturan ve boşaltılıp yıkılması gereken bina olarak, acil yıktırılacak binayı ise bir ya da birden fazla katta göçme ya da gözle görülür kalıcı yer değiştirme gözlenen bina olarak tanımlıyor. Yürürlüğe girdiğinde itiraz süresi acil yıktırılacak binalar için 3 gün, diğerleri için 30 gün; yıkım ise acil yıktırılacak binalarda 10 gün, ağır hasarlı binalarda 1 yıl içinde yapılacak. Genel hayata etkili afet bölgesi kararı olmayan yerlerde ağır hasarlı binaların yıkımı 3194 sayılı Kanun'un 39. maddesine göre belediye ya da il özel idaresi tarafından yapılacak.
6306 sayılı Kanun: riskli yapı ve masraf
Riskli yapıların yıktırılması için maliklere doksan günden fazla olmamak üzere süre verilir; bu sürede malik yıktırmazsa yapı idari makamlarca yıktırılır. Yapılan riskli yapı tespit, tahliye ve yıktırma masrafları hisseleri oranında maliklerden 6183 sayılı Kanun'a göre tahsil edilir (md.5). Başkanlık, TOKİ ya da idare talep ederse riskli yapılara elektrik, su ve doğalgaz verilmez ve verilen hizmetler kurumlarca durdurulur (md.4). Eski kaynaklarda dolaşan "60 günden az olmamak" ifadesi 2023'te değişen eski metne aittir. Riskli yapı sürecinin yıkım adımı: kentsel dönüşümde yıkım.
İdare yıktırıyorsa yıkım ruhsatı gerekir mi?
Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, 7269 sayılı Kanun kapsamındaki yıkımları, 6306 sayılı Kanun'un 6/A maddesinin birinci fıkrasına göre resen yapılacak yıkımları ve ilgili idarenin 3194 sayılı Kanun kapsamında yapacağı yıkımları kendi kapsamı dışında bırakıyor; ilgili idarenin yıkımlarında yönetmeliğin 11. maddesi ve yüksek yapılara ilişkin bölümü uygulanıyor (md.2/2-3). Yani bu yıkımlarda ruhsat süreci farklı işler, ama yıkımın yöntemi kuralları yine geçerli: yukarıdan aşağıya yıkım, asbestin sökümü, toz ve komşu koruması. 12 Ağustos 2026 değişikliği 6306 kapsamında kamu kuruluşlarınca yapılacak yıkımlarda müteahhit ve şantiye şefi aranmamasını getirdi ve bu hüküm yayım tarihinden itibaren yürürlükte; ancak yıkım planı hazırlanması gereken yıkımlarda fenni mesuliyeti kamu kuruluşu üstlenmek zorunda. Afet ve acil durumlarda yıkıma, arama ve kurtarma çalışması tamamlandıktan sonra başlanır (md.5/12).
Vergi ve abonelik
Yıkılan ya da tamamen kullanılmaz hâle gelen binalardan dolayı emlak vergisi mükellefiyeti, olayın olduğu tarihi izleyen taksitten itibaren sona erer; oturulması ve kullanılması yasaklanan binaların vergileri bu durum sürdüğü sürece alınmaz (Emlak Vergisi Kanunu md.9). Ağır hasarlı binaya özgü ayrı bir emlak vergisi muafiyeti ya da elektrik aboneliği iptali hükmü bulamadık. Genel kural olarak elektrik dağıtım şirketi bildirimi izleyen en geç bir gün içinde sayacı keser ve sözleşme kesildiği tarihte sona erer (Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği md.24).
Dava süresi
İdarenin işlemine karşı idare mahkemesinde dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa 60 gündür (2577 sayılı Kanun md.7). 3194 md.39 ve 6306 riskli yapı tespiti için kanun metninde ayrı bir dava süresi bulamadık. Kararla karşılaşıyorsanız süreleri bir avukattan teyit edin; yukarıdaki itiraz süreleri çok kısadır.
Yıkım nasıl yapılır?
İdare yıktırsa da mal sahibi yıktırsa da yıkım aynı teknik kurallara tabidir: asbest ve tehlikeli malzemenin yıkımdan önce sökülmesi, çatıdan temele yukarıdan aşağıya yıkım, komşu yapıların korunması. Hasarlı bir yapıda ayrıca yapının o anki durumuna göre yöntem seçilir. Ayrıntı: yıkım yöntemleri: elle, makine, patlayıcı, yıkımdan önce asbest, bina yıkımında komşu bina nasıl korunur. Yıkımdan sonra yapılacaklar: yıkımdan sonra ne yapılır. Hizmet: bina yıkımı.
Kaynaklar
- 3194 sayılı İmar Kanunu, md.32, 39, 42
- 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun, md.13
- 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, md.4, 5, 6/A
- Afetler Sonrası Bina Hasar Tespiti Yapılmasına İlişkin Genel Kurallar Hakkında Yönetmelik, RG 22.06.2025, sayı 32934
- Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, md.2 ve md.5/12
- 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu, md.9
Son kontrol: 10 Ekim 2026. Bu yazı kanun ve yönetmelik metinlerini özetler, hukuki görüş değildir; yıkım kararıyla karşılaşan malikler bir avukata danışmalıdır.