Yıkımdan Önce Asbest: Rapor, Söküm, Sorumlu
· Yazan: Sefa Öcal, Kurucu ortak · OS-CAR Hafriyat
Yıkımdan önce asbest envanteri zorunlu mu, raporu kim hazırlar, sökümü kim yapar ve söküm sırasında hangi kurallar geçerli.
Yıkıma başlamadan önce yapıda asbest olup olmadığını belirleyen bir envanter çalışması yapılması zorunludur; numune alma ve analizi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş bir laboratuvar yapar (Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik md.16/1). Asbest bulunursa, asbestli malzeme sökülüp uzaklaştırılmadan ana yıkıma geçilemez (md.5/7). Bu yazı sırayı, kimin ne yaptığını ve söküm sırasındaki kuralları anlatıyor.
Asbest raporu zorunlu mu?
Evet. Yıkım yönetmeliği kapsamındaki her yıkımda, yıkıma başlanmadan önce asbestli imalatın var olup olmadığını, varsa türünü, miktarını ve yerini belirleyen bir envanter çalışması zorunludur (md.16/1). Bu kural yönetmelikle birlikte 1 Temmuz 2022'de yürürlüğe girdi; "yeni getirildi" diye anlatılan bir zorunluluk değil. Söküm işçilerini koruyan asbest yönetmeliği ise 2013'ten beri yürürlükte.
Envanteri kim hazırlar?
Numune alma ve analiz, katı numunede asbest tür tayini için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş bir laboratuvar tarafından yapılır (md.16/1). Asbest yönetmeliği de işverenin söküm ve yıkıma başlamadan önce yapıda asbest içerebilecek malzemeleri ve yerlerini incelemesini ister (Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik md.7).
Hangi malzemede asbest olduğu gözle değil, analizle anlaşılır. Asbestin çıkarılması, işlenmesi, satılması ve ithalatı bugün yasak (asbest yönetmeliği md.5); asbest riski bu yüzden yeni yapılarda değil, eski imalatlarda aranır.
Sökümü kim yapar?
Asbest sökümü, asbest söküm uzmanının nezaretinde, asbest söküm çalışanı tarafından yapılır (asbest yönetmeliği md.8). Yani yıkım ekibinin değil, bu belgelere sahip ayrı bir ekibin işidir. İşveren işe başlamadan önce bir iş planı hazırlar ve işyerinin bağlı olduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirir (md.9).
| Bildirimde |
|---|
| İşyerinin ticari unvanı ve adresi |
| Sökülecek asbestin türü ve miktarı |
| Yapılacak işler ve işlemler |
| Çalışan sayısı |
| İşe başlama tarihi ve işin tahmini süresi |
| Asbest söküm uzmanı belgesi ve asbest söküm çalışanı belgesi |
Söküm sırasında hangi kurallar geçerli?
- Sınır değer. Çalışanların soluduğu havadaki asbest, sekiz saatlik ortalamada 0,1 lif/cm³'ü geçemez (asbest yönetmeliği md.11).
- Az çalışan, tecrit. İş mümkün olan en az sayıda çalışanla yapılır; çalışma alanı asbest tozu çıkarmayacak şekilde tecrit edilir, bu mümkün değilse tozun yayılması önlenir (md.12).
- Standart. Söküm, TS 13895 standardına uygun yapılır (yıkım yönetmeliği md.16/2).
- Atık. Asbestli malzeme ayrı toplanır ve Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre bertaraf edilir (yıkım yönetmeliği md.16/1).
Asbest yıkım takvimini nasıl etkiler?
Söküm ana yıkımdan önce bitmek zorunda olduğu için takvime ayrı bir aşama ekler. Yıkım ruhsatı alındıktan sonra 1 ay içinde yıkıma başlanmazsa ya da başlama süresiyle birlikte 3 ay içinde iş bitirilmezse ruhsat hükümsüz olur (yıkım yönetmeliği md.7/9). Envanteri ve sökümü ruhsat sürecinin başında planlamak bu yüzden önemlidir. Ruhsat süreci: yıkım ruhsatı nasıl alınır.
OS-CAR'da asbest nasıl ele alınıyor?
Asbest içerdiğinden şüphelenilen malzemeler yıkımdan önce yetkili söküm firmalarınca alınır ve mevzuata uygun şekilde bertaraf edilir; bu işlem yıkım ekibi tarafından yapılmaz. Asbest sökümü tamamlanmadan ana yıkıma başlamıyoruz. Ayrıntı: bina yıkımı.
Kaynaklar
- Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 13.10.2021, sayı 31627 (yürürlük 01.07.2022)
- Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 25.01.2013, sayı 28539
Son kontrol: 4 Ekim 2026. Bu yazı yönetmelikleri özetler, hukuki görüş değildir.