İçeriğe geç
OS-CARHafriyat — ana sayfa

Toprak Kabarma Katsayısı ve Yoğunluğu

· Yazan: Sefa Öcal, Kurucu ortak · OS-CAR Hafriyat

Kazılan toprak kumda %10–15, toprakta %20–25, kilde %35–43 kabarır. Toprağın ton/m³ ağırlığı, kabarmayla birlikte kullanılan hesap ve teklifteki metreküpün hangi metreküp olduğu.

Kazılan toprak, yerindeyken kapladığından daha fazla hacim kaplar. Bu artışa kabarma, kazılmış hacmin yerindeki hacme oranına kabarma katsayısı denir: kumda yaklaşık 1,10–1,15, toprakta 1,20–1,25, kilde 1,35–1,43. Değerler zeminin cinsine, nemine ve sıkılığına göre değişir. Türkiye'de resmî birim fiyat şartnameleri kabarmaya sayı vermez; kazıyı yerinde ölçülen hacim üzerinden öder. Bu yazı katsayıları, toprağın ton/m³ ağırlığını ve ikisiyle yapılan hesabı kaynaklarıyla veriyor.

Kabarma katsayısı zemine göre kaç?

Kabarma katsayısı (kazılmış m³ / yerinde m³)
ZeminEti Maden terimler sözlüğüABD Ordusu FM 5-434
Kum, çakıl1,151,11 (kabarma %10–15)
Toprak1,201,25 (kuru %15–35, ıslak %25)
Kil1,35–1,401,43 (kabarma %40)
KayaGrede 1,8 civarıPatlatılmış kayada 1,50

Kum, toprak ve kilde iki kaynak birbirini tutuyor. Kayada tutmuyor; kırılma biçimine ve parça boyutuna göre değiştiği için kaya kazısında kabarma sahada ölçülür.

Toprağın 1 m³'ü kaç ton gelir?

Resmî şartnameler taşıma bedelini ton üzerinden hesapladığı için kazılan zeminin yerindeki birim hacim ağırlığını verir:

Kazılan zeminin yerindeki birim hacim ağırlığı (ton/m³)
Zeminton/m³
Yumuşak toprak1,6
Sert toprak1,8
Yumuşak küskülük2,0
Sert küskülük2,2
Yumuşak kaya2,4
Sert kaya2,6
Çok sert kaya2,8

Değerler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İnşaat Genel Teknik Şartnamesi'nin 1 numaralı cetvelinden; Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 2026 birim fiyat tarifleri de aynı değerleri kullanır. Kum, çakıl, mıcır ve kırma taş gibi istif hâlinde ölçülen malzemede şartname 1,6 ton/m³ alır (Cetvel 2).

Kabarma ile yoğunluk birlikte nasıl kullanılır?

Örnek: 10 × 12 metrelik bir alanda 3 metre derinliğinde temel kazısı.

  • Yerinde hacim: 10 × 12 × 3 = 360 m³.
  • Kamyona yüklenecek hacim: sert toprakta 1,20–1,25 kabarmayla 432–450 m³.
  • Ağırlık: 360 m³ × 1,8 ton/m³ = yaklaşık 648 ton. Kabarma hacmi büyütür, ağırlığı değiştirmez.

Kamyon sayısını bu iki rakamdan küçük olanı belirler: kasa hacmi mi önce dolar, yasal ağırlık sınırı mı. Hesabın devamı: hafriyat kamyonu kaç ton, kaç m³ alır.

Teklifte hangi metreküp yazıyor?

Hafriyat tekliflerinde metreküp iki anlama gelebilir: yerinde ölçülen hacim ya da kamyonla taşınan kabarmış hacim. Aradaki fark toprakta %20–25'tir. Resmî şartname taşımayı kazının projedeki ölçüsüne göre hesaplar; Kültür ve Turizm Bakanlığı tarifi de "kazı kabarma miktarları birim fiyata dahil olup" bedelin kazılan yerin hacmi ölçülerek ödendiğini yazar. İki teklifi karşılaştırırken hangi metreküpün kastedildiğini sorun. Maliyetin diğer kalemleri: hafriyat maliyeti neye göre değişir.

OS-CAR hacmi nasıl çıkarıyor?

Sahaya gelip kazı derinliğini, erişim yollarını ve çıkacak yaklaşık hacmi ölçüyoruz; keşif ücretsizdir. Her sefer için tartı fişi düzenlenir, yani taşınan miktar iş sonunda tonla belgelenir. Ayrıntı: hafriyat.

Kaynaklar

Son kontrol: 4 Ekim 2026. Değerler ortalamadır; kesin hacim ve ağırlık sahada ölçülür.

Bu iş için sahada görüşelim.

Hafriyat, yıkım veya saha ihtiyacınızı paylaşın. Ekibimizle doğrudan iletişime geçin.

Hemen Ara08:30'da açılıyorWhatsAppMesaj bırakın