İçeriğe geç
OS-CARHafriyat — ana sayfa

İksa Projesi: Temel Kazısında Ne Zaman?

· Yazan: Sefa Öcal, Kurucu ortak · OS-CAR Hafriyat

İksa her derin kazıda gerekmez: önce şevli kazı araştırılır. Projeyi kim hazırlar, komşu binalar nasıl kayda geçer, hafriyat ne zaman başlar ve "1,5 metre kuralı" nereden geliyor.

İksa, derin bir temel kazısında kazı çukurunun yan yüzlerini ayakta tutan destek yapısıdır. Tasarımı ve uygulaması 18 Aralık 2023'ten beri Kazı Destek Yapıları Hakkında Yönetmelik'e tabidir ve kazı süresince destek yapısı ya da çevredeki yapılar izlenir (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md.5/32). Her derin kazıda iksa gerekmez: yönetmelik şevli kazıları kapsamaz ve yer yeterliyse önce şevli kazı seçeneğinin araştırılmasını ister. İnternette dolaşan "1,5 metreden derin her kazıda iksa zorunlu" bilgisi ise 2014'te yürürlükten kaldırılan bir tüzükten kalma.

İksa ne zaman gerekir?

Kazı yan yüzleri iki yolla güvenli tutulur: yüze uygun bir şev açısı vermek ya da statik hesabı yapılmış destek kullanmak (Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4 md.63/c). Şev için parselde yer yoksa — kazı komşu binaya, yola ya da parsel sınırına dayanıyorsa — destek yapısı devreye girer. Kazının bitişik yapıları etkileyip etkilemeyeceği kazıdan önce araştırılır, etkileme ihtimali varsa önlem kazı başlamadan alınır (Ek-4 md.62/a).

Gerekip gerekmediğine ilk bakan belge zemin etüt raporudur: rapor, temel kazısında iksa gerekip gerekmediğini belirtir ve gerekiyorsa alternatif sistemleri değerlendirir (Zemin ve Temel Etüdü Uygulama Esasları Tebliği).

"1,5 metre kuralı" nereden geliyor?

1974 tarihli Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü'nden. O tüzük 26 Temmuz 2014'te yürürlükten kaldırıldı (RG 29072). Bugünkü yönetmelikte 150 santimetre bir iksa eşiği değildir; açıkta 150 santimetreden derin kazılarda ve her derinlikteki temel ve kanal kazılarında yan yüzlerin alttan oyularak çökertilmesini yasaklayan kuralın eşiğidir (Ek-4 md.67).

İksa projesini kim hazırlar?

Kazı Destek Yapıları Hakkında Yönetmelik'in ekine göre projeyi "geoteknik sorumlu" hazırlar; bu kişi inşaat mühendisidir ve hangi destek sisteminin projelendirileceği onun tercihi ve sorumluluğundadır. Kazı sahasında kazık, palplanş, istinat duvarı ve benzeri uygulamalar varsa bunların projeleri onaylanır ve ruhsatlandırılır (İmar Yön. md.59/3); parsel içindeki istinat duvarı için ayrıca ruhsat alınır (md.60/1).

Komşu binalar nasıl korunur?

Yönetmeliğin eki, en büyük kazı derinliğinin iki katı mesafe içindeki bütün yapıların kazıdan önce geoteknik sorumlu tarafından tespit edilip fotoğraflarla kayda geçirilmesini ve bir yapı durum tespiti raporu hazırlanmasını ister. Kazı süresince destek yapısı ya da çevre yapılar izlenir (İmar Yön. md.5/32). Bitişik nizamda kazının diğer kuralları: temel kazısında hangi önlemler alınır.

Hafriyata ne zaman başlanır?

İksalı bir kazıda hafriyat, destek yapısının düşey elemanları ve varsa başlık kirişi tamamlanmadan ve eğim ölçer (inklinometre) sıfır okuması alınmadan başlamaz (Kazı Destek Yapıları Yönetmeliği eki md.4.6). Yani kazıyı yapan yüklenici, iksa projesine ve imalatın ilerleyişine göre kademeli çalışır; ölçümlerde sorun görülürse alınacak önlem ilgili idarenin onayıyla uygulanır.

Yönetmelik hangi kazıları kapsamaz?

Şevli kazılar ve resmî kurumlarca belirlenmiş heyelan bölgelerindeki inşaat ve kazılar yönetmeliğin kapsamı dışındadır (Kazı Destek Yapıları Hakkında Yönetmelik md.2/2). Yönetmeliğin eki 16 Temmuz 2026'da bütünüyle yenilendi.

OS-CAR derin kazıda nasıl çalışıyor?

En sık yapılan hata, komşu yapıların temel kotu değerlendirilmeden derin kazıya başlanmasıdır; bitişik nizamda bu, komşu binada oturma ve çatlama olarak geri döner ve sorumluluk kazıyı yapana aittir. Bu yüzden derin kazılarda iksa gereği kazı başlamadan önce belirlenir. Ayrıntı: hafriyat. İzin tarafı: kazı izni nereden alınır.

Kaynaklar

Son kontrol: 4 Ekim 2026. Bu yazı mevzuatı özetler; iksa gereğine ve sistemine projeyi hazırlayan inşaat mühendisi karar verir.

Bu iş için sahada görüşelim.

Hafriyat, yıkım veya saha ihtiyacınızı paylaşın. Ekibimizle doğrudan iletişime geçin.

Hemen Ara08:30'da açılıyorWhatsAppMesaj bırakın