Temel Kazısında Hangi Önlemler Alınır?
· Yazan: Sefa Öcal, Kurucu ortak · OS-CAR Hafriyat
Temel kazısından önce ve kazı sırasında zorunlu önlemler: komşu yapı ve altyapı kontrolü, şev ve destek, yağış yasağı, kazı yüzü kontrolü, makine güvenliği.
Temel kazısında önlemler kazıdan önce başlar: kazının bitişik yapıları etkileyip etkilemeyeceği araştırılır, yer altındaki kablo, gaz, su ve kanalizasyon hatlarının yeri belirlenir ve yerleşim yerinde saha perdeyle çevrilir (Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4 md.62). Kazı sırasında iş ehil bir kişinin gözetiminde yürür, kazı yüzleri her vardiyadan önce kontrol edilir ve yağışta kazı yapılmaz. Bu yazı kuralları kazının aşamalarına göre sıralıyor.
Kazıya başlamadan önce neye bakılır?
- Bitişik yapılar. Kazının komşu binaları etkileyip etkilemeyeceği araştırılır; etkileme ihtimali varsa önlemler kazı başlamadan alınır (Ek-4 md.62/a).
- Altyapı hatları. Yer altı kabloları, gaz boruları, su, kanalizasyon ve diğer dağıtım hatlarının yerleri belirlenir (md.62/b).
- Saha çevresi. Yerleşim yerinde yapı alanı yeterli yükseklik ve sağlamlıkta bir perdeyle çevrilir ve yapı bitene kadar korunur; yerleşim dışındaki kazıların kenarına uyarı şeridi çekilir (md.62/c, ç).
Hafriyat yönetmeliği de kazıyı yapana aynı yükümlülüğü yükler: kazı sırasında yanındaki binaları, drenajı, enerji ve iletişim hatlarını, kaldırım ve yolu korumak, olabilecek hasara karşı önlem almak (Hafriyat Yönetmeliği md.14).
Kazı sırasında hangi kurallar geçerli?
| Kural | Madde |
|---|---|
| Çalışma, işverenin görevlendirdiği ehil bir kişinin gözetiminde yürür | 63/a |
| Zemin, iklim, sarsıntı ve su durumuna göre uygun şev açısı belirlenir ya da statik hesabı yapılmış destek kullanılır | 63/c |
| Malzeme düşmesine, su baskınına ve insanların düşmesine karşı önlem alınır | 63/ç |
| Açıkta 150 cm'den derin kazılarda ve her derinlikteki temel ve kanal kazılarında yan yüzleri alttan oyarak yukarıdan çökertme yasaktır | 67 |
| Çıkarılan hafriyat ile kazı kenarı arasında yeterli mesafe bırakılır; araçlar ile kazı kenarı arasında güvenlik mesafesi bulunur | 68 |
| Yağış sırasında kazı yapılmaz | 69 |
| Makinelerle yapılan kazıda makinenin hareket alanına çalışan giremez | 71 |
| Yerleşim yerinde kazı üzerinden geçiş, en az 80 cm genişliğinde, iki tarafı korkuluklu geçitle sağlanır | 66 |
Temel kazısında alttan oyma yasağı derinlikten bağımsızdır: madde 150 cm sınırını açık kazılar için koyar, temel ve kanal kazılarını her derinlikte kapsar.
Kazı yüzü ne zaman kontrol edilir?
Kazının yan yüzleri şu durumlarda kontrol edilir ve ortamın güvenli olduğu belirtilmeden çalışmaya başlanmaz (Ek-4 md.64):
- Her vardiyadan önce
- Patlatma yapılıyorsa her patlatmadan sonra
- Beklenmedik parça düşmelerinden sonra
- Desteklerde önemli bir hasardan sonra
- Şiddetli yağış, don ve kardan sonra
Temel kazısında su çıkarsa ne olur?
Yönetmelik su baskını tehlikesine karşı önlem alınmasını ister (md.63/ç) ve kazı yüzünün şiddetli yağıştan sonra kontrolünü şart koşar (md.64). Suyun hangi yöntemle uzaklaştırılacağı ve kazının nasıl destekleneceği ise zemin etüdüne ve projeye bağlıdır; bu kararı sahadaki ehil kişi ve proje mühendisi verir. Su çıktığında yapılacak ilk şey, önlem belirlenene kadar kazı yüzünü kontrol etmeden çalışmayı sürdürmemektir.
Makineler için hangi kurallar var?
Kazı ve taşıma makinelerinin manevra ve park alanları belirlenir; manevraları bir gözetici yönetir ve geri manevrada sesli ve ışıklı uyarılar çalışır durumda olur (Ek-4 md.53–54). Makinelerin kazı çukuruna düşmemesi için önlem alınır (md.55) ve operatör kabininde yalnız operatör bulunur (md.57).
OS-CAR kazıya nasıl başlıyor?
Derin kazılarda komşu yapıların temel kotu ve zemin durumu önceden değerlendirilir; gerekirse iksa (kazı destekleme) uygulanır. Bu değerlendirme yapılmadan kazıya başlamıyoruz. Ayrıntı: hafriyat.
Kaynaklar
- Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, Resmî Gazete 05.10.2013, sayı 28786, Ek-4
- Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, md.14
Son kontrol: 4 Ekim 2026. Bu yazı yönetmelikleri özetler; kazı yöntemi ve destek kararı zemin etüdüne ve projeye göre sahadaki ehil kişi ile proje mühendisi tarafından verilir.